21-11-2016 | Admin

Nghề kim hoàn được biết như là một trong những nghề thủ công đòi hỏi nhiều yếu tố của người làm nghề. Khởi đầu nghề kim hoàn vốn xuất phát từ những nghệ nhân chuyên đúc vàng bạc và làm trang sức cho tầng lớp vua chúa và quý tộc phong kiến. Đây là ngành nghề đòi hỏi người thợ phải có tay nghề cao, sự tỉ mỉ cẩn trọng đặc biệt bởi vật liệu mà họ thao tác vô cùng quý hiếm. Cũng chính bởi giá trị của vật liệu cho nên uy tín luôn là tiêu chí hàng đầu của những người thợ kim hoàn.



Tìm về nguồn gốc của nghề kim hoàn miền Nam, mọi con đường đều dẫn đến Lệ Châu hội quán. Nằm ở cuối đường Trần Hưng Đạo, đây chính là ngôi Đền thờ tổ nghề kim hoàn Sài Gòn. Nằm trong khu phố buôn bán tấp nập giữa lòng quận 5, Lệ Châu hội quán im lìm cổ kính như một chứng nhân lịch sử của nghề kim hoàn nói riêng và sự phát triển của khu vực Chợ Lớn – Bến Bình Đông mói chung.

Được thành lập năm 1892, theo những người xưa, hội quán khi mới cất xong có tên gọi là Nhà thờ tổ kim hoàn. Trải qua thời gian cũng như những biến động lịch sử, Lệ Châu hội quán đã có nhiều thay đổi. Năm 1934, hội quán được đại trùng tu với các cột bằng gỗ lim, mái ngói móc lợp theo kiểu âm dương, phía trước đền có bộ cửa sắt bao bọc, trên vòm cửa có thêm bốn chữ: “Lệ Châu hội quán” bằng đồng. Sau đó có nhiều sửa chữa nhưng kiến trúc tổng thể vẫn được giữ nguyên cho đến tận ngày nay.



Đền thờ Lệ Châu được lập ra đầu tiên với mục đích thờ 3 vị tổ sư họ Trần là Trần Hòa, Trần Điện, Trần Điền với công lao đã đưa nghề kim hoàn từ đất thần kinh vào truyền dạy cho cộng đồng Chợ Lớn – Bến Bình Đông thời bấy giờ. Truy nguyên về nguồn gốc của nghề, ban quản trị đền thờ tìm được những vị tổ sư có công khai sáng nghề kim hoàn ở Việt Nam. Đó chính là ông Cao Đình Độ và con trai ông, Cao Đình Hương. Lăng mộ hai vị Tổ sư đời thứ nhất đều toạ lạc tại phường Trường An về phía Nam thành phố Huế. Ban quản trị từ đó thỉnh hai bản sắc phong này về Lệ Châu để thờ cúng cùng 3 vị tổ sư đời thứ hai để tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với bậc tiền bối.

Toàn hội quán có 9 bức hoành phi và 6 cặp câu đối, mang nội dung nói lên lòng nhớ ơn tổ và ca ngợi sự phát triển, thịnh đạt của nghề thợ bạc, như câu Bản thủy sơn tiên, Nghệ truyền nguyên phái… Trên hai bên tường hội quán có những tấm bia, nằm đăng đối nhau. Trên các tấm bia ghi tên người, tên hiệu, tên địa phương của những người làm nghề thợ bạc và số tiền đóng góp cho hội quán ở khắp vùng đất lục tỉnh xưa kia. Đặc biệt, trong đền thờ có một tủ kiếng trưng bày rất nhiều món trang sức kim hoàn tinh xảo do bàn tay những nghệ nhân trong nghề làm ra. Đây chính là một trong những hiện vật minh chứng cho việc lưu truyền nghề thủ công mà các vị tổ sư đã từng hoài bão.

Hằng năm, vào các ngày 6, 7, 8 – 2 âm lịch được xem là ngày hội của những người sản xuất, kinh doanh vàng bạc. Lễ giỗ tổ kim hoàn được tổ chức qui mô lớn, quy tụ hàng ngàn người trong ngành thợ kim hoàn, không chỉ riêng Thành phố Hồ Chí Minh mà từ các tỉnh Nam Bộ cũng về dự, cúng bái những tổ sư khai sáng ngành kim hoàn. Đồng thời, đây còn là dịp để các đồng nghiệp gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, giúp đỡ nhau trong nghề nghiệp, chia sẽ những chuyện buồn vui trong cuộc sống…



Cũng như bao ngành nghề khác, nghề kim hoàn cũng trải qua nhiều thăng trầm biến động. Đã từng có thời gian nhiều tiệm kim hoàn đóng cửa, nhiều thợ kim hoàn bỏ nghề. Nhiều tiền bối trong nghề kim hoàn bi quan nhìn vào thực tế nghề thủ công tâm huyết có thể bị mai một trong nay mai. Công nghệ hiện đại khiến cho giá thành việc làm nghề thủ công trở nên tốn thời gian và không mang lại hiệu quả kinh tế.  Tuy nhiên, khi khủng hoảng đi qua, những người thợ kim hoàn vẫn tìm được cho mình con đường để tiếp tục với nghề, không thẹn với tổ nghiệp. Nghề kim hoàn bán thủ công tiếp tục phát triển trong dòng chảy của nghề. Máy móc có thể sản xuất ra hàng loạt sản phẩm nhưng để đạt đến độ tinh xảo thì phải cần đến bàn tay con người. Tiếp tục lưu truyền nghề kim hoàn, những người tâm huyết lập nên trung tâm dạy nghề.

Nghề kim hoàn vẫn tồn tại, vẫn phát triển thì sự hiện diện của Lệ Châu hội quán càng có ý nghĩa. Nếu xưa kia, Lệ Châu hội quán là nơi hội họp quan trọng của những người thợ bạc vùng đất lục tỉnh thì ngày nay, Lệ Châu hội quán đã trở thành nơi để thợ kim hoàn thể hiện lòng biết ơn đối với tổ nghề. Chính nơi đây họ còn tìm thấy một sức mạnh tinh thần để có thêm niềm tin đối với bản thân cũng như nghề nghiệp. Đền thờ tổ nghề kim hoàn – Lệ Châu hội quán với những giá trị văn hóa, lịch sử nói chung và những giá trị nói riêng với nghề kim hoàn đã được Bộ Văn hóa Thông tin cấp bằng công nhận Di tích lịch sử văn hóa vào năm 1998.


Nguồn: kpvn.com.vn